İşitme kayıpları, kulak burun boğaz pratiğinde en sık karşılaşılan konulardan biridir. Yrd. Doç. Dr. K. Şerife Uğur’un hazırladığı “İşitme Kayıpları” başlıklı sunum, işitme kaybının tiplerini, nedenlerini ve odyolojik değerlendirme yöntemlerini kapsamlı biçimde ele alıyor. Bu içerikte işitme kayıplarının sınıflandırılmasından odyogram tiplerine, timpanometri eğrilerinden otoakustik emisyonlara ve işitsel beyin sapı cevaplarına kadar tüm detaylar yer alıyor.
İşitme Yollarının Anatomisi ve İşitmenin Fizyolojisi
İşitme, dış kulaktan başlayıp beyindeki işitme merkezine kadar uzanan karmaşık bir yol üzerinden gerçekleşir. Ses dalgaları önce aurikula (kulak kepçesi) ve dış kulak yolu aracılığıyla toplanır, kulak zarına (timpanik membran) ulaşır. Kulak zarının titreşimi orta kulaktaki kemikçik zincirine — çekiç (malleus), örs (incus) ve üzengi (stapes) — iletilir. Üzengi kemiğinin oval pencereye yaptığı hareket, iç kulaktaki kokleaya (salyangoz) aktarılır.
Kokleadaki korti organında bulunan tüy hücreleri ses enerjisini elektriksel sinyale dönüştürür. Bu sinyaller sırasıyla n. vestibulokoklearis (VIII. kraniyal sinir), koklear çekirdekler (pons), inferior kollikulus (orta beyin), medial genikulat cisim (talamus) ve son olarak temporal lobdaki işitme korteksine (Brodmann 41-42 alanları) ulaşır. İşitme kaybının tipinin belirlenmesinde, lezyonun bu yol üzerindeki hangi bölgede yer aldığı belirleyici rol oynar.
İşitme Kaybı Tipleri
İşitme kayıpları temel olarak üç grupta sınıflandırılır:
| İşitme Kaybı Tipi | Lezyon Bölgesi |
|---|---|
| İletim Tipi İşitme Kaybı | Dış kulak ve orta kulak (aurikuladan oval pencereye kadar) |
| Sensorinöral Tip İşitme Kaybı | İç kulak ve VIII. kranial sinir (oval pencereden beyindeki işitme merkezlerine kadar) |
| Mikst (Karma) Tip İşitme Kaybı | Hem iletim hem de sensorinöral komponent bir arada |
İletim Tipi İşitme Kaybı
İletim tipi işitme kaybı, dış kulak ve orta kulakta meydana gelen patolojilerde görülür. Sesin dış ortamdan iç kulağa iletiminde bir engel veya bozukluk söz konusudur.
Dış Kulak Yolu ve Aurikula Lezyonları
- Konjenital malformasyonlar.
- Otitis eksterna.
- Dış kulak yolu stenozu veya atrezisi.
- Dış kulak yolunda yabancı cisim, buşon.
- Egzostoz, osteom.
- Dış kulak yolu kanserleri.
Orta Kulak Lezyonları
- Konjenital malformasyonlar.
- Östaki kanalı malformasyonları.
- Akut otitis media.
- Seröz otitis media.
- Kronik otitis media.
- Otoskleroz.
- Travmalar.
- Tümörler.
İletim tipi işitme kaybının odyogramında hava yolu eşikleri düşerken kemik yolu eşikleri normal sınırlarda kalır; yani hava-kemik yolu aralığı (air-bone gap) bulunur. Otoskleroz bu grubun klasik örneğidir ve odyogramında belirgin hava-kemik yolu farkı izlenir.
Sensorinöral Tip İşitme Kaybı
Sensorinöral tip işitme kaybı, iç kulak ve VIII. kranial sinir hastalıklarında görülür. Kokleadaki tüy hücrelerinin hasarı veya işitme sinirindeki patolojiler bu tabloya yol açar.
Başlıca nedenleri şunlardır:
- Akustik travma.
- Presbiakuzi (yaşa bağlı işitme kaybı).
- Ototoksik ilaç kullanımı.
- Meniere hastalığı.
- Akustik nörinom.
- Ani işitme kayıpları.
- Enfeksiyonlar (labirentit, herpes zoster).
- Temporal kemik travmaları.
- Konjenital sensorinöral işitme kaybı.
- Endokrin ve metabolik nedenler (diabetes mellitus, hipotiroidi).
Sensorinöral işitme kaybının odyogramında hem hava yolu hem de kemik yolu eşikleri düşer; hava-kemik yolu aralığı yoktur.
| Durum | Odyogram Özelliği |
|---|---|
| Akustik travma | 4000 Hz civarında çentik (notch) şeklinde kayıp |
| Meniere hastalığı | Alçak frekansları tutan, dalgalanan işitme kaybı |
| Presbiakuzi | Yüksek frekansları tutan, hafif eğimli kayıp |
| Akustik nörinom | Yüksek frekanslarda belirgin, progresif sensorinöral kayıp |
Mikst Tipte İşitme Kaybı
Mikst tipte işitme kaybı, hem iletim hem de sensorinöral komponentin bir arada bulunduğu durumdur. Kronik otitis media, otoskleroz ve timpanoskleroz mikst tip işitme kaybının başlıca nedenleridir. Odyogramda hem hava yolu hem kemik yolu eşikleri düşmüş olmakla birlikte, hava-kemik yolu aralığı da mevcuttur.
Konjenital İşitme Kayıpları
Konjenital işitme kayıpları çok sayıda sendromla birlikte görülebilir. Bunlar arasında konjenital kretenizm, Duane sendromu, Fanconi anemi sendromu, Goldenhar sendromu, Hurler sendromu, Jervell ve Lange-Nielsen sendromu, Möbius sendromu, Penderd sendromu, Usher sendromu, Alport sendromu, Alstrom sendromu ve Cockayne sendromu gibi birçok sendrom yer alır.
Erken çocuklukta kazanılmış iç kulak hastalıkları kalıtsal olabildiği gibi, prenatal dönemde geçirilmiş enfeksiyonlar (sifilis, toksoplazma, rubella, CMV), perinatal kazanılmış nedenler (kernikterus, prematür bebek) ve postnatal dönem enfeksiyonları (menenjit, kabakulak, kızamık) sonucunda da ortaya çıkabilir.
Ototoksik İlaçlar
Bazı ilaçlar işitme organı üzerinde toksik etki göstererek işitme kaybına yol açabilir. Ototoksik ilaçlar şu gruplarda toplanır:
| İlaç Grubu | Etki Özellikleri |
|---|---|
| Aminoglikozid Antibiyotikler | Yüksek frekanslardan başlayıp düşük frekansları da tutabilen işitme kaybı; dış tüy hücrelerinde kayıp. Streptomisin ve gentamisin daha çok vestibülotoksik; neomisin, kanamisin, vankomisin ve tobramisin daha çok kokleotoksik. |
| Makrolidler | Doz bağımlı, genellikle geri dönüşümlü; stria vaskularisde patoloji, bütün frekansları tutan kayıp (Eritromisin, klaritromisin). |
| Diüretikler | Doz bağımlı, genellikle geri dönüşümlü; stria vaskularisde patoloji, bütün frekansları tutan kayıp (Furosemid, etakrinik asid). |
| Salisilatlar | İşitme kaybı ve tinnitus; ilaç kesilmesinden hemen sonra düzelir. |
| Antineoplastik İlaçlar | Doz bağımlı, dış tüy hücrelerinde patoloji, yüksek frekansları tutan kayıp (Sisplatin, siklofosfamid). |
Odyolojik Testler ve Değerlendirme
Odyolojik testler, fonksiyonel anormalliklerin ortaya konmasında ve işitmenin değerlendirilmesinde önemli rol oynar.
Tonal Odyometri (Saf Ses Odyometri)
Tonal odyometri, hastanın çevredeki seslerden etkilenmemesi için ses geçirmez bir odada yapılır. Saf ton, yani aynı frekansta sesler verilerek işitme eşiği saptanır ve elde edilen işitme eşikleriyle bir grafik — odyogram — elde edilir.
| Sembol | Anlamı |
|---|---|
| O | Sağ kulak hava yolu eşiği |
| < | Sağ kulak kemik yolu eşiği |
| X | Sol kulak hava yolu eşiği |
| > | Sol kulak kemik yolu eşiği |
Hava yolu eşikleri işitme yollarının aurikuladan işitme merkezine kadar tümünü değerlendirirken, kemik yolu eşikleri koklea ile işitme merkezi arasındaki mesafeyi inceler. Hava ve kemik yolu işitme eşikleri arasındaki fark, işitmeyi bozan sorunun yeri hakkında bilgi verir.
İşitme Kayıplarının Derecelendirilmesi
| İşitme Kaybı Derecesi | Desibel (dB) Aralığı |
|---|---|
| Normal İşitme | 0-20 dB |
| Hafif Derecede İşitme Kaybı | 21-40 dB |
| Orta Derecede İşitme Kaybı | 41-55 dB |
| Orta Derecede Şiddetli İşitme Kaybı | 56-70 dB |
| İleri Derecede Şiddetli İşitme Kaybı | 71-90 dB |
| Total İşitme Kaybı | 90 dB üstü |
Konuşma Odyometrisi
Konuşma odyometrisinde uyaran olarak insan sesi verilir ve şu parametreler değerlendirilir:
- Konuşmayı Alma Eşiği (SRT): Hastaya okunan kelimelerin %50’sini anlayabildiği en küçük değerdir.
- Konuşmayı Ayırdetme Oranı (SD): Konuşma seslerini ne kadar anlayabildiğini ortaya koyar.
- En Rahat Ses Yüksekliği (MCL): İşitme aleti seçiminde önemli bir testtir.
- Tedirgin Edici Ses Yüksekliği (UCL): Hastanın sesin yüksekliğinden rahatsız olduğu değer saptanır. Bu değer normalde 100 dB’in üstünde iken koklear işitme kayıplarında 80 dB’e düşebilir.
İmpedans Odyometrisi
İmpedans odyometrisi, orta kulağın basıncını yani akustik impedansını ölçen objektif bir testtir. Akustik impedans ölçümleri içerisinde “timpanometri” ve “akustik refleks ölçümleri” bulunur.
Timpanogram Tipleri
| Timpanogram Tipi | Özelliği |
|---|---|
| Tip A | Normal orta kulak basıncı ve normal kulak zarı hareketleri; tepe noktası 0 mm H2O. |
| Tip B | Düz timpanogram; kulak zarı hareketsizdir, orta kulakta sıvı olduğunda izlenir. |
| Tip C | Tepe noktası negatif basınçta; kulak zarı retraksiyonlarında ve östaki kanalının fonksiyon bozukluklarında görülür. |
| Tip As (sığ) | Tepe noktası 0 mm H2O ancak normalden basık; otosklerozda ya da skleroze kulak zarlarında görülür. |
| Tip Ad (derin) | Tepe noktası 0 mm H2O ancak normalden çok yüksek; kemikçik zincirinin kopukluklarında veya flaccid kulak zarında gözlenir. |
Akustik Refleks
Akustik refleks, yüksek şiddette sese maruz kalındığı durumlarda stapedius kasının stapesi orta kulağa doğru çekmesi ve bu sayede iç kulağa iletilen sesin şiddetini azaltarak iç kulağı korumasıdır. Normal bir insanda yüksek sese maruz kalındığında her iki kulakta da stapedius kası kasılır ve bunun sonucunda orta kulakta zarın hareketliliğinde azalma olur.
Otoakustik Emisyonlar (OAE)
Otoakustik emisyonlar, normal bir kokleada dış tüy hücreleri tarafından oluşturulan ve dış kulak yolundan kaydedilebilen seslerdir. Enerji transfer yolu sırasıyla dış tüy hücreleri, baziler membran, koklear sıvılar, oval pencere, kemikçik zinciri, kulak zarı ve dış kulak yolu şeklindedir.
OAE’nin Klinik Kullanım Alanları
- İşitme kaybı taramaları.
- Koklea fonksiyonunun monitorizasyonunda.
- Odyolojik ayırıcı tanı: Koklear ve retrokoklear lezyonların ayrımı (topodiagnostik) ve kokleomekanik tinnitus.
- İşitme cihazı seçiminde.
- Auditory nöropati: Normal OAE, patolojik ABR, PT’ye göre daha bozuk bir SD ve akustik refleks yokluğu ile karakterize, daha sıklıkla gençlerde görülen yeni bir klinik tablodur.
Yenidoğan İşitme Taraması
OAE tarama testlerinde kullanılır ve yenidoğanda OAE işitme taraması programları son derece önemlidir. Tüm dünyada uygulanan tarama programları şu şekildedir:
- Yenidoğanla ilk karşılaşıldığında yapılan testler.
- Hastanede yapılan testler (OAE veya ABR).
- İlk testlerden 2-8 hafta sonra yapılan tekrar testleri.
Elektrokokleografi (ECoG)
Elektrokokleografi, ses uyaranına karşı kokleada oluşan potansiyellerin kulak zarı yoluyla promontoryuma yerleştirilen bir iğne elektrod sayesinde elde edilmesi işlemidir. ECoG daha çok koklear bir hastalık olan Meniere hastalığının tanınmasında %35’den fazla SP/AP oranı ile kullanılır.
İşitsel Beyin Sapı Cevapları (ABR / BERA)
İşitsel beyin sapı cevapları, işitme sisteminin başlangıcından ponsun en üst bölümüne kadar olan bölgede, işitme yollarındaki elektriksel akımın senkronize aktivitesini kaydedebilen elektrofizyolojik bir testtir.
ABR’de normal bir kayıtta 1 milisaniye (ms) aralarla izlenen ve 1,5-2 ms’de oluşmaya başlayan 7 dalga elde edilir:
| Dalga | Kaynak Bölge |
|---|---|
| I. Dalga | İşitme sinirinin distalinden |
| II. Dalga | İşitme sinirinin proksimalinden |
| III. Dalga | Koklear nukleuslardan |
| IV. Dalga | Superior oliver kompleksten |
| V. Dalga | Lateral lemniskustan |
| VI. ve VII. Dalgalar | İnferior kollikulusdan |
ABR’nin Klinik Uygulamaları
ABR klinik tanı aracı olarak üç temel alanda kullanılır:
- Yenidoğan işitme taraması.
- Büyük bebek ve çocukların işitmelerinin değerlendirilmesi.
- Retrokoklear patolojilerin koklear patolojilerden ayırıcı tanısı.
İletim Tipi İşitme Kayıplarında ABR
Tone-burst uyarı kullanılır; ABR’nin tüm komponentlerinde eşit derecede latans gecikmesi izlenir.
Koklear İşitme Kayıplarında ABR
Tone-burst uyarılar kullanılır; V. dalganın latans sürelerinde artış izlenir, 50 dB üzerindeki kayıplarda latans sürelerinde artış görülür ve I-V pik interval süresinde değişiklik saptanmaz.
Akustik Sinir ve Beyin Sapı Lezyonlarında ABR
En sık akustik nörinom olmak üzere astrositom, menenjiyom, gliom, AVM ve anevrizma gibi lezyonlarda anormal trasesler izlenir. Akustik nörinomda latans sürelerinde uzama, dalga yokluğu ya da dalga morfolojisinde değişiklik görülür.
Multiple Skleroz ve Diğer Demiyelinizan Hastalıklarda ABR
Remyelinizasyon plakları nedeniyle işitsel bozuklukların insidansı ve derecesi değişkendir; işitsel şikayeti olmayan hastalarda bile ABR ile beyin sapı tutulumu saptanabilir.
Konjenital İşitme Kaybı Riski Taşıyan Çocuklar
- Doğum sırasında asfiksi.
- H. influenza menenjiti.
- Konjenital enfeksiyon (TORCH).
- Kraniyofasiyal deformite, metabolik defektler.
- Doğum sonrasında yüksek bilirubin kan değerleri.
- Ailede işitme kaybı hikayesi.
- 1500 gr altında doğan çocuklar.
Sonuç
İşitme kayıpları, lezyonun yerine göre iletim, sensorinöral ve mikst tip olarak sınıflandırılır. Doğru tanı için detaylı bir odyolojik değerlendirme şarttır. Saf ses odyometrisi ile işitme eşikleri ve kaybın tipi belirlenirken, konuşma odyometrisi ile hastanın konuşmayı algılama becerisi ölçülür. İmpedans odyometrisi orta kulak fonksiyonları hakkında objektif bilgi verir. Otoakustik emisyonlar koklear fonksiyonun değerlendirilmesinde ve yenidoğan işitme taramasında vazgeçilmez bir araçtır. Elektrokokleografi özellikle Meniere hastalığının tanısında, işitsel beyin sapı cevapları ise yenidoğan taraması, çocuklarda işitme değerlendirmesi ve retrokoklear patolojilerin ayırıcı tanısında kritik öneme sahiptir. Tüm bu testlerin bir arada değerlendirilmesi, işitme kaybının tipinin, derecesinin ve nedeninin doğru şekilde ortaya konmasını sağlar.
İşitme kaybı türleri ve odyolojik değerlendirme hakkında bilgi almak için Kartanesi İşitme Cihazları Merkezi‘ne ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İşitme kaybı tipleri nelerdir?
Timpanogram tipleri ne anlama gelir?
İşitme Kaybı Türleri ve Odyolojik Değerlendirme
İşitme kaybınızın türü ve nedenine uygun değerlendirme için Kartanesi İşitme Cihazları Merkezi ile iletişime geçin.

